اطلاق مىشود و شايسته‌تر همين اطلاق است و بر قوتى كه مدبر اجسام است نيز اطلاق مىشود و بر اسطقساتى كه مبدأ تركيب اشياء است نيز اطلاق مىشود و بر هيولى و صورت و مواد و تغييرات بطور مطلق اطلاق مىشود . ( از رسائل ابن رشد ص 34 - 35 و رجوع شود به تفسير ص 413 ) و اطلاق بر هر امرى كه فاعل بواسطهء آن بدون فراگرفتن راهنمائى شود مىشود چنان كه گويند پستان گرفتن طفل بالطبع يا امر طبيعى است و بر مبدأ صدور افعال ذاتى و غير قسرى نيز اطلاق مىشود چنان كه سنگ بدون علت و محرك خارجى فرود آيد . و بر حركاتى كه مستند بعلم و شعور نباشد نيز اطلاق مىشود . ( از المعتبر ج 2 ص 5 ، 8 ) شيخ الرئيس گويد : قوتى كه مبدأ افعال و آثار خاصى است برو تيرهء واحده بدون شعور و اراده طبيعت ميگويند و در تعريف آن گويد : « قوة سارية فى الاجسام يفيد الصورة و الخلقة » و باز گويد : « و طبيعته هى القوة التى تصدر عنها تحركه ( جسم ) او تغيره الذى يتكون عن ذاته » . و گويد : بر معانى ديگرى نيز اطلاق مىشود از جمله بر مبدأ حركت و سكون ، آنچه مقوم جوهر است ، ذات هر چيزى و مزاج . ( از شفا ج 1 ص 16 - 17 ) در علوم غريبه كلمهء طبيعت بدين سان تعريف شده است : طبيعت از ناحيهء تضاعيف كيفيات بواسطهء حركت و سكون حاصل مىشود و ابتداى تضاعيف آن امتزاج كميت بود با آن بنا بر اين طبيعت چهار چيز بود حركت ، سكون ، كيفيت و كميت . و چون طبيعت بدين‌سان بود چهار چيز از آن جوشش كند ، حرارت ، برودت ، يبوست و رطوبت كه آنها را اوائل امهات بسائط گويند و سپس حركت و سكون و كيفيت بدين چهار احاطت يابد و پس از اجتماع آنها كميت بر آنها احاطت كند . و مواليد حاصل شود . ( از رسائل جابر ص 16 ) طَبيعَتِ اولى - ( اصطلاح فلسفى ) مراد عقل اول است . ( مصنفات ج 1 ص 8 از رساله 3 ) رجوع بعقل اول شود . طَبيعَتِ خامِسَه - ( اصطلاح فلسفى ) فلاسفه گويند طبيعت افلاك غير از طبيعت هر يك از عناصر است و طبيعت پنجمى است و طبيعت آنها مقتضى خرق و التيام و كون و فساد نيست . ( رجوع شود به رساله دوم از بخش طبيعيات ص 39 افوان ) طَبيعَتِ ساريَه - ( اصطلاح فلسفى ) مراد قواى نفس كليه ما فوق است كه سارى در اجسام مادون و محاط است « ان للنفس الكلية التى هو فوق الفلك المحيط قوة مختصة سارية فى جميع الاجسام التى دون فلك القمر مدبرة لها متصرفة فيها » . ( اخوان ج 2 ص 193 ) « و منها افعالها و يسميها الفلاسفة و الاطباء طبيعة الكون و الفساد و يسميها الناموس ملكا من الملائكة و هى نفس واحدة و لها قوى الكثيرة » ( از رسائل ج 2 ص 193 ) طَبيعَتِ كُلّى - ( اصطلاح فلسفى ) ناصر خسرو در مقام بيان اطلاقات طبيعت